• آیا داعش پدیده ای درون جهان عرب است یا ساخته غرب؟
آیا داعش پدیده ای درون جهان عرب است یا ساخته غرب؟

تاریخ: جمعه 5 دی 1393//ساعت:14:16//گروه:امنیتی//زیرگروه:داعش//شماره خبر:533

باشما: تهران- ایرنا- برخی تحلیلگران بر این نظرند که هر چند برخی زمینه های درونی جوامع خاورمیانه باعث پیوستن افراد زیادی به داعش شده است، اما این دست های پشت پرده غرب است که در ایجاد و پشتیبانی از داعش نقش بنیادین داشته و دارد.

بحث مبارزه با داعش و جلوگیری از پیش روی های این گروه در عراق و سوریه به مساله ای بنیادین در خاورمیانه تبدیل شده است. از هفته ها پیش مبارزه با این گروه در دستور کار جهانی نیز قرار گرفته است و به همین دلیل آمریکا ائتلافی زیر عنوان «ائتلاف علیه داعش» تشکیل داده که تاکنون ده ها ساعت حمله هوایی علیه این گروه در چارچوب نیروهای ائتلاف انجام داده است. موفقیت های بسیاری نیز در این میان کسب و در مرحله نخست مانع از پیش روی داعش در مناطق دیگر شده و در مرحله بعد، بخشی از مناطقی که زیر اشغال این گروه بوده، از دست آن خارج شده است. 

اما مساله ای که در این میان از اهمیت بالایی برخوردار است، بحث جذب نیروی داعش است. با وجود مبارزه ای همه جانبه که علیه داعش صورت گرفته است، اما همچنان افراد زیادی از جهان عرب و دیگر مناطق به این گروه می پیوندند. بنابراین هرگونه مبارزه ای با داعش نیازمند مبارزه با زمینه هایی است که به جذب نیروهای تازه به داعش منجر می شوند. به عبارتی بهتر، تا زمانی که کسانی باشند به داعش به عنوان آرمان خود نگاه کنند این گروه همچنان ادامه حیات خواهد داد.

بسیاری با تکیه بر مولفه های درونی جهان عرب، دلایل جذب نیروهای تازه نفس به داعش را ناشی از زمینه های سیاسی-اجتماعی و حتی فرهنگی می دانند که در جهان عرب وجود دارد. به عنوان نمونه، «محیا یحیی» تحلیلگر مرکز خاورمیانه، شانزدهم آبان ماه در گزارشی در تارنمای تحلیلی «کارنگی» می نویسد پنج دلیل وجود دارد که چرا مردم جهان عرب و اسلام به گروه داعش می پیوندند. به نظر وی، شکست نظام آموزشی جهان عرب به عنوان نخستین مولفه ای است که به جذب جوانان عرب به داعش منجر می شود. نظام آموزشی جهان عرب به جای تکیه بر مهارت های تحلیلی یا یادگیری های مدنی، بر پذیرش بی چون و چرای اقتدار تاکید دارند.

دلیل دوم، نبود فرصت های اقتصادی و ضعف سیستم رفاهی کشورهای عربی است. کشورهای عربی سرمایه گذاری در بخش های تولیدی را گسترش نمی دهند و اقتصاد آن ها فرصت های شغلی برابر را که مورد نیاز همه باشد، ایجاد نمی کند. این مساله به رشد اقتصاد غیر رسمی منجر شده است که بخش بزرگی از اقتصاد کشورهای عربی را در بر می گیرد. به همین دلیل بخشی از مردم برای تامین امنیت اقتصادی و اجتماعی به بخش غیر رسمی که اغلب در کنترل گروه های اسلامی است، روی می آورند.

سومین دلیل به مساله شیوه حکومت داری در جهان عرب باز می گردد. یحیی مدعی است شیوه بد حکومت داری که حاکمان عرب در پیش گرفته اند نوعی حس بی عدالتی را بین مردم تثبیت کرده است. برای دهه ها حکومت های عرب مردم را به تهدید علیه امنیت ملی متهم کرده اند و به همین دلیل آن ها را زیر فشارهای شدیدی قرار داده اند. بنابراین شاهد بی اعتمادی گسترده ای بین مردم نسبت به حکومتشان هستیم.

شیوه پاسخگویی به خیزش های مردمی به عنوان چهارمین دلیل گرایش جوانان عرب به داعش مطرح شده است. به نظر یحیی، سرکوب خشن قیام ها تنها اختلاف های اجتماعی را تشدید کرده است. 

در آخر، بی اعتمادی به غرب در جهان عرب رو به رشد است. رویکرد دوگانه غرب در قبال مساله فلسطین موجب نارضایتی بخش بزرگی از جهان عرب نسبت به سیاست های غرب در خاورمیانه و حضور رژیم صهیونیستی در این منطقه است. داعش نیز از این مساله به خوبی در جهت اهداف خود بهره می برد و به جذب نیرو می پردازد (1).

با توجه به زمینه ای که به خیزش های عربی و به اعتراضی همگانی علیه دیکتاتورهای عربی منجر شد، می توان گفت که بخشی از دلایل محیا یحیی برای جذب نیروهای تازه به داعش قابلیت پاسخکویی دارد. به ویژه شیوه پاسخگویی حکام عرب به خیزش های مردمی، نظام آموزشی جهان عرب و مساله بی اعتمادی مردم عرب به جهان غرب بخشی از دلایل پیوستن مردم به داعش را توضیح می دهد. اما این همه ماجرا نیست. شواهد نشان می دهد که دست هایی پشت پرده تشکیل این گروه و آموزش و تامین مالی و تسلیحاتی آن وجود دارد و بیش از آن که به ریشه کنی زمینه های اجتماعی جذب داعش بپردازیم، باید به این دست های پشت پرده توجه کرد که به وجود آورنده و تقویت کننده داعش هستند و شرایط لازم را برای جذب نیروهای تازه نفس به این گروه فراهم می کنند.

در این زمینه، تارنمای تحلیلی «گلوبال ریسرچ» بیست و هشتم آبان ماه به قلم «میشل چوسودفسکی» تحلیلی ارایه کرده است که می گوید آمریکا بر خلاف آنچه مدعی مبارزه با داعش است، خود این گروه را ایجاد کرده تا حضور نظامی خود در منطقه را تقویت کند. به نظر چوسودفسکی، مبارزه آمریکا با داعش یک دروغ بزرگ است. تاخت و تاز نیروهای داعش در عراق بخشی از پروژه موفقیت آمیز اطلاعاتی است که از طرف آمریکا، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و رژیم صهیونیستی پشتیبانی می شود. 

به نظر این تحلیلگر، «مبارزه با تروریسم یک افسانه است. آمریکا یکی از کشورهای پشتیبان تروریسم است و داعش به وسیله آمریکا و متحدانش مورد پشتیبانی است. اگر آمریکایی ها واقعا قصد انهدام داعش را داشتند می توانستند کاروان ماشین های این گروه را که از سوریه به عراق می آمد بمباران کنند و جت های آمریکایی در صحرای مابین سوریه و عراق به راحتی می توانستند نیروهای داعش را مورد حمله قرار دهند». 

تحلیلگر گلوبال ریسرچ معتقد است که داعش خود بخشی از القاعده است که در دهه 1980 میلادی (1360 خورشیدی) توسط آمریکا ایجاد شد. به نظر وی، ایجاد ائتلاف مبارزه با تروریسم در جهت مبارزه با مسلمانان و قلع و قمع آن هاست (2).

وقتی این تحلیل را با واقعیت های موجود در باره راهبرد آمریکا در مبارزه با داعش بررسی می کنیم، تردیدها در باره انگیزه آمریکا در مبارزه با این گروه افزایش می یابد. اقدام های این کشور، که زیر عنوان ائتلاف جهانی علیه داعش دست به تدارک حملاتی علیه این گروه تروریستی - تکفیری زده است، نشان می دهد که بیش از آن که دغدغه حذف داعش در ذهن مقام های کاخ سفید باشد، آن ها به دنبال استفاده از این پدیده برای کسب امتیازات بیشتر از دولت های منطقه هستند. 

در عراق شاهد بودیم که آمریکا در حالی که داعش به سرعت به سمت بغداد پیشروی می کرد، کمک به ارتش این کشور را منوط به کناره گیری «نوری مالکی» نخست وزیر پیشین عراق، از قدرت کرده بود. در سوریه نیز همانگونه که «باراک اوباما» رییس جمهوری آمریکا، اعلام کرده است، برکناری «بشار اسد» رییس جمهوری سوریه، از جمله اهداف اصلی آمریکا محسوب می شود. در لبنان نیز شاهدیم در حالی که امنیت این کشور به شدت به وسیله ی داعش تهدید می شود و ارتش نیاز شدید به تسلیحات دارد، اما آمریکا نه تنها تسلیحاتی به این کشور نمی دهد، بلکه مانع ارسال تسلیحات از طرف ایران برای کمک به ارتش لبنان نیز می شود.

بنابراین می توان دید که آمریکا بیش از آن که دغدغه حذف داعش را داشته باشد، به دنبال تامین منافع خود در این منطقه است و به نظر می رسد راهبرد این کشور نه حذف داعش، بلکه در بهترین حالت، محدود سازی آن است تا از این طریق به دولت های منطقه فشار وارد کند.

همه این تردیدها در باره نقش غرب و به ویژه آمریکا در ایجاد داعش و مبارزه با این گروه در حالی است که همچنان نیروهای بسیاری از گوشه و کنار جهان عرب به داعش می پیوندند و باعث تقویت این گروه می شوند. 

بنابراین می توان این گونه گفت که اگر صداقتی در رفتار غرب وجود داشته باشد باید روزنه هایی که نیروهای تازه نفس داعش از طریق آن وارد عراق و سوریه می شوند بسته شود. سپس همان گونه که محیا یحیی مطرح می کند، باید به مبارزه با زمینه های سیاسی-اقتصادی جذب داعش پرداخته شود که در این جا تاکید بر نقش دولت های منطقه و نقشی است که غرب در پشتیبانی از رژیم صهیونیستی دارد.

منابع:

1-اصل مقاله را در لینک زیر می توان مشاهده کرد:

http://carnegie-mec.org/2014/11/07/ultimate-fatal-attraction-5-reasons-people-join-isis/htze

2-اصل مقاله را در لینک زیر می توان مشاهده کرد:

http://www.globalresearch.ca/twenty-six-things-about-the-islamic-state-isil-that-obama-does-not-want-you-to-know-about/5414735

از مهدی جوکار - گروه تحقیق و تفسیر خبر

ارسال نظرات